Acne: niet hetzelfde als jeugdpuistjes

In deze blogserie wil ik uitleg geven over diverse veelvoorkomende huidziekten. Ik probeer dat te doen op de manier zoals ik dat ook dagelijks doe in mijn praktijk: met eenvoudige, heldere taal de soms moeilijke onderwerpen begrijpelijk maken voor iedereen. Duidelijke uitleg geven over het ziektebeeld, het te verwachten beloop, de oorzaken en de behandelmogelijkheden.
Als mensen deze dingen beter begrijpen, zal de behandeling effectiever zijn en zijn mensen mogelijk ook wat meer weerbaar tegen misinformatie.
We trappen af met een blog over acne.

Overzicht

Jeugdpuistjes ontstaan in de puberteit, als de hormonen actief worden. Deze hormonen zorgen voor de groeispurt en de geslachtelijke ontwikkeling. Maar niet alleen dat, ook de huid verandert onder invloed van deze hormonen: zweetklieren en ook de talgklieren in de huid worden actiever. Talg wordt geproduceerd om de huid soepel te houden, te beschermen tegen uitdroging en ook tegen virussen, bacteriën en schimmels. Kinderen in de puberteit krijgen door de toegenomen talgproductie een vettere huid. Dat is heel normaal. Dit talg kan hier en daar verstopping van huidporiën veroorzaken, waardoor mee-eters kunnen ontstaan. Die kunnen ontsteken en zo ontstaan puistjes. Als er ook bacteriën bijkomen, kunnen er pustels ontstaan.
Bij acne is er echter meer aan de hand: naast de toegenomen talgproductie, die bij iedereen voorkomt in de puberteit, is er bij acne ook sprake van een verminderde afvoer van de talg via de talgklierafvoergangetjes naar het huidoppervlak. Hierdoor hoopt de talg zich dieper in de huid op. Net als bij jeugdpuistjes kunnen hierdoor mee-eters ontstaan die leiden tot puistjes en pustels. Alleen gebeurt dat bij acne vaak veel vaker, dieper en uitgesprokener, waardoor er bij echte acne meer risico is op (blijvende) littekenvorming.

De aanleg voor acne is vaak genetisch bepaald. Als je ouders vroeger zelf veel last hadden van acne, heb je als kind ook meer kans.
Talgklieren zijn het meest aanwezig in het gezicht, op de schouders en de borststreek, en daar komen jeugdpuistjes en acne dus het vaakst voor.
Jeugdpuistjes gaan meestal binnen enkele jaren vanzelf over als de opperhuid en de talgproductie met elkaar in evenwicht zijn gekomen. Ze laten doorgaans geen schade achter in de huid.
Acne daarentegen is een ernstige aandoening die wel 5 tot 15 jaar kan duren, veel diepere ontstekingen geeft en kan leiden tot ernstige acnelittekens.

Acne kan je leven in de puberteit en als jongvolwassene behoorlijk verpesten. De littekens herinneren je daar vaak de rest van je leven aan, elke dag dat je in de spiegel kijkt. Aan acnelittekens kan tegenwoordig gelukkig wel wat gedaan worden, bijvoorbeeld met een fractionele CO₂-laser, waardoor ze minder opvallen. Helemaal verdwijnen doen ze echter nooit.
Helaas komen veel jongeren pas bij de dermatoloog als er al veel schade aan de huid is ontstaan. Het is dus van belang onderscheid te maken tussen jeugdpuistjes en acne, om acne tijdig te herkennen en in een vroege fase adequaat te behandelen om littekenvorming te voorkomen.

Behandeling van acne en jeugdpuistjes

Voor jeugdpuistjes zijn er voldoende middelen te verkrijgen bij drogist of apotheek die de klachten kunnen verminderen. Ook schoonheidsspecialisten of huidtherapeuten kunnen behandelingen aanbieden die goed helpen. De huisarts kan bij ernstiger klachten medicatie voorschrijven, zoals crèmes of antibiotica.
Bij echte acne is er meer nodig. De behandeling dient tijdig te worden gestart om littekenvorming te voorkomen en moet gericht zijn op vermindering van de talgproductie en verbetering van de afvoer naar het huidoppervlak. Retinoïden (een sterke variant van vitamine A) remmen de talgproductie en verbeteren de afvoer. Daarmee pak je dus de oorzaak van acne aan. Het moet langdurig worden gebruikt om een blijvend effect te krijgen. Een gemiddelde behandeling duurt al gauw zo’n 9 maanden.
Retinoïden zijn er in crèmevorm voor de lichtere, meer oppervlakkige acne. Voor de uitgebreidere en ernstigere acne wordt vaak overgegaan op pillen: isotretinoïne (vroeger bekend als Roaccutane of Accutane). Hierover bestaan veel mythes over ernstige bijwerkingen, maar het is een zeer effectief middel tegen acne. In mijn meer dan 30 jaar ervaring met dit middel zie ik bijna nooit dat iemand moet stoppen vanwege bijwerkingen. Het is een veilig middel.

Alle medicijnen die het lichaam binnenkomen (via voeding of medicatie) worden via de lever en nieren afgebroken. Sommige mensen missen genetisch een enzym in de lever dat nodig is om isotretinoïne af te breken. Bij hen kan het middel zich ophopen in de lever. Daarom moet ten minste twee keer bloed worden afgenomen: één keer bij de start om te kunnen vergelijken met de tweede afname, 4–6 weken na de start. Daarna is duidelijk of het middel goed wordt afgebroken en veilig kan worden voortgezet.

Een bijwerking die altijd optreedt, zijn droge lippen. Dit komt doordat isotretinoïne niet alleen werkt op de talgklieren, maar ook op de slijmkliertjes in het slijmvlies. Dat geeft vooral last aan de lippen: die drogen uit en er kunnen pijnlijke kloven ontstaan. Dit kan eenvoudig worden voorkomen door meerdere keren per dag een goede, vette lippenbalsem te gebruiken. Pure witte vaseline mag ook. Ik adviseer altijd meerdere tubes of potjes aan te schaffen, voor thuis, school, schooltas, jas enzovoort, zodat er altijd een tubetje in de buurt is. Want als je een paar uur niet smeert, ontstaan de kloven. Andere bijwerkingen zijn droge huid (gebruik eventueel bodylotion) en soms spier- of rugpijn. Nogmaals: vrijwel nooit hoeft iemand te stoppen vanwege bijwerkingen, mits er goede begeleiding is door de behandelende dermatoloog.

Belangrijk om te weten is dat in de eerste 1–2 weken na de start de klachten tijdelijk kunnen verergeren: de huid wordt droger en de puistjes roder. Dat is geen reden om te stoppen. Na die eerste fase treedt herstel op en meestal komt de acne na 2–4 maanden volledig tot rust. Daarna moet de kuur nog enkele maanden worden doorgezet.
Stop je te vroeg, dan kan de acne terugkomen. Maar als de kuur volledig wordt afgemaakt (gemiddeld 6–9 maanden), keert het bij minder dan 10% terug. Met andere woorden: 90% is na een volledige kuur isotretinoïne definitief van acne verlost.

Een ander belangrijk punt is dat meisjes en vrouwen tijdens dit medicijn absoluut niet zwanger mogen worden. Het kan namelijk aangeboren afwijkingen veroorzaken bij de baby. In veel landen gelden hiervoor strenge regels en is het verplicht maandelijks een zwangerschapstest te doen. Pas na een negatieve test wordt het recept verlengd.

Wat kun je zelf doen bij acne?

Wat je vooral niet moet doen: puistjes uitknijpen of krabben. Dat werkt averechts. Door uitknijpen of krabben wordt de ontsteking dieper, duurt het langer voordat de puist verdwijnt en is er meer risico op littekenvorming. Laat puistjes met rust, dan herstellen ze sneller. Alleen zwarte mee-eters (blackheads) kunnen redelijk veilig worden uitgeknepen, bij voorkeur door een schoonheidsspecialiste of huidtherapeute.
Ook raad ik het gebruik van foundation of concealer af. Deze producten worden vaak gebruikt om acne te camoufleren, maar kunnen het juist verergeren. Ze bevatten poeders opgelost in olie of vet, wat de kans op verstopte poriën en dus nieuwe puistjes vergroot. Verbieden doe ik het niet, maar ik adviseer het gebruik wel te beperken.
En voeding? Er bestaat geen speciaal dieet dat acne kan verminderen. Sommige mensen merken dat chocola of varkensvlees hun klachten verergert. In dat geval is het advies simpel: vermijd die producten. Merk je zelf geen verband, dan is een dieet niet nodig. Uiteraard is gezond eten beter dan alleen junkfood.

Conclusie

Acne is niet hetzelfde als jeugdpuistjes. Jeugdpuistjes horen bij de puberteit en verdwijnen vanzelf. Acne hoort er niet bij en kan, als het niet goed wordt behandeld, vele jaren duren en blijvende littekens veroorzaken.
Gelukkig kan acne tegenwoordig goed en veilig behandeld worden. Als dat tijdig gebeurt, kunnen littekens worden voorkomen.

Heb je last van acne of wil je littekenvorming voorkomen? Boek eenvoudig online een consult bij een dermatoloog via Dermatology2go.